Przedawnienie długu: po ilu latach, jak liczyć termin i podnieść zarzut
Po ilu latach przedawnia się dług, jak liczyć termin i co przerywa jego bieg. Jak podnieść zarzut przedawnienia w odpowiedzi na wezwanie lub pozew.
Przedawnienie długu – od czego zacząć
Jeśli dostałeś wezwanie do zapłaty, pozew albo nakaz zapłaty dotyczący długu sprzed kilku lat, najpierw ustal dwie daty: dzień, w którym dług stał się wymagalny, oraz dzień, w którym kończy się termin przedawnienia. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1). Dopiero gdy znasz obie daty, możesz ocenić, czy wierzyciel nadal może skutecznie żądać zapłaty.
Zbierz dokumenty, z których wynikają daty: umowę, fakturę lub rachunek z terminem płatności, harmonogram spłat, potwierdzenia ostatnich wpłat, a także wszystkie pisma z sądu i od komornika. Przypomnij sobie, czy w tym czasie podpisywałeś ugodę albo prosiłeś o rozłożenie długu na raty. Te informacje są potrzebne, bo przepisy przewidują zdarzenia, które przerywają bieg przedawnienia (art. 123) albo go zawieszają (art. 121). Samo wezwanie do zapłaty wysłane przez wierzyciela lub firmę windykacyjną nie jest żadnym z tych zdarzeń: art. 123 § 1 wymienia czynności przed sądem lub innym organem albo przed sądem polubownym oraz uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.
Opisujemy zasady wynikające z obecnego brzmienia art. 117–125 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dług powstał przed 9 lipca 2018 r., sprawdź dodatkowo przepisy przejściowe ustawy, która zmieniła zasady przedawnienia – w takich sprawach termin może kończyć się w innej dacie, niż wynikałoby to z prostego liczenia opisanego niżej.
Co oznacza przedawnienie i jaki ma skutek
Przedawnienie dotyczy roszczeń majątkowych: zgodnie z art. 117 § 1 ulegają one przedawnieniu, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych. Przedawnienie nie oznacza, że dług znika. Art. 117 § 2 stanowi, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W praktyce dłużnik może więc odmówić zapłaty, powołując się na upływ terminu.
Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne (art. 117 § 2). Zapis w umowie, że dłużnik nie będzie powoływał się na przedawnienie, nie odbiera mu więc tej możliwości. Nie da się też umownie wydłużyć ani skrócić terminu: art. 119 stanowi, że terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.
Osobna reguła chroni konsumentów. Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi (art. 117 § 2¹). Wyjątek od tej reguły i jego znaczenie w sprawie sądowej opisujemy w części o konsumentach.
Po ilu latach przedawnia się dług
Podstawowe terminy określa art. 118. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.
- Sześć lat – termin ogólny, np. dla pożyczki udzielonej prywatnie przez znajomego, który nie robi tego w ramach działalności gospodarczej.
- Trzy lata – dla świadczeń okresowych (np. czynsz płacony co miesiąc) oraz dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (np. zapłata za usługę wykonaną przez firmę w ramach jej działalności).
Równie ważne jest drugie zdanie art. 118: koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Termin sześcioletni i trzyletni kończą się więc 31 grudnia.
Przykład: firma wystawiła fakturę z terminem płatności 15 marca 2022 r. Roszczenie jest związane z jej działalnością gospodarczą, więc termin wynosi trzy lata. Trzy lata od wymagalności mijają 15 marca 2025 r., ale koniec terminu przypada na ostatni dzień tego roku, czyli 31 grudnia 2025 r. Od 1 stycznia 2026 r. roszczenie jest przedawnione, o ile wcześniej bieg terminu nie został przerwany ani zawieszony.
Odrębny termin dotyczy roszczeń już stwierdzonych. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą zawartą przed sądem albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat, a jeśli obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat (art. 125 § 1).
Od kiedy liczy się termin przedawnienia
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1). Zwykle wiąże się to z upływem terminu płatności wskazanego w umowie, na fakturze albo w harmonogramie spłat. Jeśli dług był spłacany w ratach, każda rata miała własny termin płatności, więc warto policzyć je osobno. Jeżeli wierzyciel wypowiedział umowę kredytu lub pożyczki, sprawdź w wypowiedzeniu, od którego dnia żądał zapłaty całości – ta data jest istotna dla ustalenia wymagalności.
Art. 120 § 1 zawiera też regułę dla sytuacji, w których wymagalność zależy od działania wierzyciela, np. od wezwania do zwrotu pożyczki udzielonej bez ustalonego terminu. Wtedy bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Wierzyciel nie może więc odsunąć początku biegu przedawnienia tylko dlatego, że przez lata nie wzywał do zapłaty.
Dla roszczeń o zaniechanie, czyli o powstrzymanie się od określonego działania, bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia (art. 120 § 2).
Kiedy przedawnienie nie biegnie – zawieszenie
Art. 121 wymienia sytuacje, w których bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Dotyczy to między innymi:
- roszczeń dzieci przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej (art. 121 pkt 1),
- roszczeń jednego małżonka przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa (art. 121 pkt 3),
- wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody (art. 121 pkt 4),
- roszczeń objętych umową o mediację – przez czas trwania mediacji (art. 121 pkt 5),
- roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – przez czas trwania postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 6).
Zawieszenie działa inaczej niż przerwanie. Przy zawieszeniu termin w tym okresie nie biegnie, a po ustaniu przeszkody biegnie dalej – nie liczy się go od początku. Przy obliczeniach trzeba więc doliczyć okres zawieszenia do końcowej daty, zamiast zaczynać liczenie od nowa.
Osobna reguła chroni osoby, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych. Przedawnienie względem takiej osoby nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia (art. 122 § 1).
Co przerywa bieg przedawnienia
Art. 123 § 1 wymienia dwa zdarzenia, które przerywają bieg przedawnienia:
- Czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1). Typowe przykłady to pozew, wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej albo wniosek o zabezpieczenie roszczenia.
- Uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje (art. 123 § 1 pkt 2). Uznania dokonuje dłużnik, np. pisemnie potwierdzając dług, prosząc o rozłożenie go na raty albo wpłacając część należności.
Ta lista jest krótka. Nie ma w niej wezwania do zapłaty wysłanego przez wierzyciela, telefonu z firmy windykacyjnej ani sprzedaży długu funduszowi. Jeśli fundusz, który kupił dług, przysyła Ci wezwanie, liczy się to, kiedy pierwotny dług stał się wymagalny i czy później doszło do zdarzenia wymienionego w art. 123 § 1.
Co się dzieje po przerwaniu przedawnienia
Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo (art. 124 § 1). Czas, który upłynął przed przerwaniem, przepada, a termin liczy się od początku. Jeśli więc w trakcie biegu terminu uznałeś dług, nowy termin liczy się od tego uznania.
Inaczej jest, gdy bieg przerwała czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym. Wtedy przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (art. 124 § 2). Przez cały czas trwania sprawy sądowej lub egzekucji termin nie biegnie, a zaczyna biec od nowa dopiero po zakończeniu postępowania.
Przykład: wierzyciel złożył pozew 10 października 2022 r. Od tej chwili, aż do zakończenia sprawy, przedawnienie nie biegnie. Jeżeli sprawa zakończyła się prawomocnym wyrokiem zasądzającym dług, dla roszczenia stwierdzonego tym wyrokiem obowiązuje termin sześcioletni, a dla świadczeń okresowych należnych w przyszłości – trzyletni (art. 125 § 1). Dlatego zanim podniesiesz zarzut, sprawdź, czy w sprawie nie zapadł już wcześniej wyrok lub nakaz zapłaty i czy nie prowadzono egzekucji.
Przedawnienie długu konsumenta
Jeśli jesteś konsumentem, a wierzyciel (np. bank, operator telekomunikacyjny albo fundusz, który kupił dług) dochodzi od Ciebie przedawnionej należności, kluczowy jest art. 117 § 2¹: po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Przepis nie mówi o zarzucie dłużnika, tylko wprost stanowi, że po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia takiego roszczenia. Mimo to w piśmie warto wyraźnie powołać się na przedawnienie i podać daty.
Od tej zasady jest wyjątek. Zgodnie z art. 117¹ § 1 w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Korzystając z tego uprawnienia, sąd powinien rozważyć w szczególności długość terminu przedawnienia, długość okresu od upływu terminu do chwili dochodzenia roszczenia oraz charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia (art. 117¹ § 2).
Skoro sąd bierze pod uwagę te okoliczności, w odpowiedzi na pozew opisz je ze swojej perspektywy: jak długo wierzyciel nie podejmował żadnych działań, ile czasu minęło od końca terminu do wniesienia pozwu i czy cokolwiek w Twoim zachowaniu utrudniało mu dochodzenie należności. Pamiętaj, że art. 117¹ dotyczy roszczeń przysługujących przeciwko konsumentowi – nie przywraca przedawnionych roszczeń, które przysługują konsumentowi.
Jak obliczyć termin przedawnienia – przykład krok po kroku
- Ustal rodzaj roszczenia. Faktura operatora telekomunikacyjnego za usługę to roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, więc termin wynosi trzy lata (art. 118).
- Ustal wymagalność. Termin płatności faktury upłynął 20 sierpnia 2021 r. Od tego dnia biegnie przedawnienie (art. 120 § 1).
- Dodaj termin. Trzy lata od wymagalności mijają 20 sierpnia 2024 r.
- Przesuń koniec na 31 grudnia. Termin nie jest krótszy niż dwa lata, więc kończy się ostatniego dnia roku kalendarzowego – 31 grudnia 2024 r. (art. 118).
- Sprawdź przerwy i zawieszenia. Jeśli w 2023 r. podpisałeś ugodę ratalną albo potwierdziłeś dług na piśmie, bieg został przerwany i liczy się od nowa (art. 123 § 1 pkt 2, art. 124 § 1). Jeśli wierzyciel przez cały ten czas tylko wysyłał wezwania, przerwy nie było.
- Sprawdź, czy był wyrok lub egzekucja. Prawomocny wyrok albo postępowanie przed sądem lub komornikiem zmieniają obliczenia (art. 124 § 2, art. 125 § 1).
- Wynik. Bez przerw i zawieszeń dług przedawnił się z końcem 2024 r. Pozew złożony w 2026 r. dotyczy więc roszczenia przedawnionego, a wobec konsumenta nie można domagać się jego zaspokojenia (art. 117 § 2¹).
Jak podnieść zarzut przedawnienia w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty – krok po kroku
- Sprawdź, kto wysłał wezwanie i jakiego długu dotyczy: numer umowy, pierwotny wierzyciel, kwota i data wymagalności. Jeśli wezwanie nie zawiera tych danych, poproś o nie na piśmie.
- Policz termin według art. 118 i art. 120 § 1 – tak jak w przykładzie wyżej.
- Ustal, czy doszło do zdarzenia przerywającego bieg (art. 123) albo zawieszającego go (art. 121). Przejrzyj pisma z sądu, od komornika i swoje dawne pisma do wierzyciela.
- Jeśli termin upłynął, napisz krótką odpowiedź. Wskaż, że roszczenie jest przedawnione, podaj datę wymagalności i datę końca terminu, powołaj art. 117 § 2 (a jeśli jesteś konsumentem – także art. 117 § 2¹) i oświadcz, że odmawiasz zapłaty.
- Nie dodawaj zdań, które można odczytać jako uznanie długu, np. obietnicy spłaty czy prośby o raty. W czasie biegu terminu uznanie roszczenia przez dłużnika przerywa przedawnienie (art. 123 § 1 pkt 2).
- Nie składaj też oświadczenia, że rezygnujesz z powoływania się na przedawnienie. Po upływie terminu dłużnik może zrzec się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2).
- Wyślij pismo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo inną drogą, która daje dowód doręczenia. Zachowaj kopię i potwierdzenie nadania.
- Nie podpisuj bez sprawdzenia dat ugody, harmonogramu spłat ani potwierdzenia salda przesłanego przez windykatora.
Jak podnieść zarzut przedawnienia w sprzeciwie lub odpowiedzi na pozew
- Sprawdź w pouczeniu, które otrzymałeś z sądu, termin na wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty lub odpowiedzi na pozew. Pismo złóż w tym terminie.
- Z pozwu i załączników odczytaj datę wymagalności, kwotę i podstawę roszczenia. Jeśli powodem jest fundusz, sprawdź, jakiego pierwotnego długu dotyczy sprawa.
- Policz termin przedawnienia (art. 118, art. 120 § 1) i sprawdź, czy nie doszło do jego przerwania lub zawieszenia (art. 121, art. 123, art. 124).
- W piśmie zamieść wyraźny punkt, np. „Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia (art. 117 § 2 k.c.)”, i wnieś o oddalenie powództwa. Jeśli jesteś konsumentem, powołaj także art. 117 § 2¹.
- Uzasadnij zarzut datami: kiedy roszczenie stało się wymagalne, jaki termin ma zastosowanie, kiedy upłynął i dlaczego w tym czasie nie było przerwania biegu.
- Jeśli wierzyciel powołuje się na uznanie długu albo wcześniejsze postępowanie, odnieś się do tego: wskaż daty i wyjaśnij, czy i kiedy postępowanie zostało zakończone (art. 124 § 2).
- Jako konsument opisz okoliczności, które sąd ocenia na podstawie art. 117¹ § 2, np. to, że wierzyciel przez lata nie podejmował żadnych działań.
- Dołącz posiadane dowody i zachowaj potwierdzenie złożenia pisma w sądzie.
Najczęstsze błędy przy przedawnieniu długu
- Uznanie długu „przy okazji”. Prośba o raty, podpisanie ugody czy pisemne potwierdzenie salda w czasie biegu terminu to uznanie roszczenia, które przerywa przedawnienie (art. 123 § 1 pkt 2).
- Zły termin. Przyjęcie sześciu lat dla faktury firmy albo trzech lat dla prywatnej pożyczki daje błędny wynik – terminy określa art. 118.
- Pominięcie reguły końca roku. Termin sześcioletni i trzyletni kończą się ostatniego dnia roku kalendarzowego (art. 118). Liczenie co do dnia skraca termin i może prowadzić do przedwczesnego zarzutu.
- Przekonanie, że wezwanie od windykatora przerywa bieg. Przerwanie wywołuje czynność przed sądem lub innym organem albo uznanie roszczenia przez dłużnika (art. 123 § 1). Samo pismo wierzyciela nim nie jest.
- Przeoczenie wcześniejszej sprawy sądowej lub egzekucji. Pozew lub wniosek egzekucyjny przerywają bieg, a do zakończenia postępowania przedawnienie nie biegnie na nowo (art. 123 § 1 pkt 1, art. 124 § 2). Po prawomocnym wyroku obowiązuje termin z art. 125 § 1.
- Zrzeczenie się zarzutu. Po upływie terminu dłużnik może zrzec się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2). Nie składaj takiego oświadczenia, jeśli nie chcesz płacić.
- Brak dowodów. Bez dokumentów z datami trudno wykazać, kiedy dług stał się wymagalny i że nie było przerwania.
- Zwłoka z odpowiedzią do sądu. Na nakaz zapłaty lub pozew odpowiedz w terminie wskazanym w pouczeniu sądu.
Co zrobić, jeśli sąd nie uwzględni zarzutu
Sąd może uznać, że roszczenie nie jest przedawnione, np. dlatego, że wcześniej doszło do przerwania biegu terminu (art. 123, art. 124) albo że przedawnienie trzeba liczyć według art. 125 § 1. Wobec konsumenta sąd może też w wyjątkowym przypadku nie uwzględnić upływu terminu na podstawie art. 117¹ § 1.
Przeczytaj uzasadnienie orzeczenia i sprawdź, jakie daty przyjął sąd: wymagalność, termin z art. 118, zdarzenia przerywające bieg i datę zakończenia wcześniejszych postępowań. Jeśli sąd zastosował art. 117¹, sprawdź, czy rozważył okoliczności wymienione w § 2: długość terminu, czas od jego upływu do dochodzenia roszczenia oraz przyczyny niedochodzenia roszczenia, w tym wpływ Twojego zachowania. W pouczeniu dołączonym do orzeczenia sprawdź, czy i w jakim terminie możesz je zaskarżyć.
Lista kontrolna
- Ustal datę wymagalności długu (termin płatności z umowy, faktury lub harmonogramu).
- Określ termin: sześć lat ogólnie, trzy lata dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą (art. 118).
- Przesuń koniec terminu na 31 grudnia, jeśli termin nie jest krótszy niż dwa lata (art. 118).
- Sprawdź, czy był pozew, egzekucja albo uznanie długu, które przerwały bieg (art. 123).
- Sprawdź okresy zawieszenia, np. mediację lub postępowanie pojednawcze (art. 121).
- Jeśli zapadł prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty, licz termin z art. 125 § 1.
- W piśmie powołaj art. 117 § 2, a jako konsument także art. 117 § 2¹.
- Nie proś o raty i nie potwierdzaj salda, dopóki nie sprawdzisz dat.
- Wyślij pismo za potwierdzeniem odbioru albo złóż je w sądzie w terminie z pouczenia.
- Zachowaj kopie pism i dowody doręczenia.
Najczęstsze pytania
Czy przedawniony dług znika?
Nie. Po upływie terminu dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2). Wobec konsumenta po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia (art. 117 § 2¹).
Po ilu latach przedawnia się dług?
Co do zasady po sześciu latach, a roszczenia o świadczenia okresowe i roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – po trzech latach. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata (art. 118).
Czy wezwanie do zapłaty od firmy windykacyjnej przerywa przedawnienie?
Samo wezwanie nie. Art. 123 § 1 wymienia czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń albo przed sądem polubownym oraz uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.
Czy mogę dobrowolnie zapłacić przedawniony dług?
Tak. Przedawnienie pozwala dłużnikowi uchylić się od zaspokojenia roszczenia (art. 117 § 2), ale go do tego nie zobowiązuje. Zanim zapłacisz lub podpiszesz ugodę, sprawdź daty: w czasie biegu terminu uznanie roszczenia przerywa przedawnienie (art. 123 § 1 pkt 2).
Co zmienia prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty?
Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem sześciu lat, a roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości – z upływem trzech lat (art. 125 § 1).
Czy sąd zawsze uwzględni przedawnienie wobec konsumenta?
Nie zawsze. W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności (art. 117¹ § 1).
Dostałeś pismo w sprawie starego długu?
AIprawnik przygotuje odpowiedź na wezwanie albo sprzeciw od nakazu zapłaty z zarzutem przedawnienia — na podstawie Twoich dokumentów i dat.
Źródła
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (tekst ujednolicony, API ELI Sejmu) — api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1964/93 (stan prawny: 2026-11-03), dostęp 2026-11-18
Poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w Twojej sprawie. Stan na 18.11.2026.