AIprawnik.comPisma prawne online
Polska

pozew jako wezwanie do zapłaty

pozew jako wezwanie do zapłaty

Pozew może pełnić funkcję wezwania do zapłaty, ale znaczenie ma doręczenie pozwanemu pisma zawierającego odpowiednio określone żądanie oraz charakter dochodzonego zobowiązania. Nie wystarczy spojrzeć na datę złożenia dokumentu w sądzie. Trzeba ustalić, kiedy świadczenie powinno zostać spełnione, co dłużnik wiedział o żądaniu i czy w okolicznościach sprawy można było określić należną kwotę. Takie zastrzeżenia wynikają z art. 455 k.c. i uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 17 września 2015 r., II CSK 581/14. Kodeks cywilny; wyrok SN.

Praktyczna ocena obejmuje trzy odrębne kwestie: wymagalność należności, początek opóźnienia istotnego dla odsetek oraz rozliczenie kosztów procesu. Pominięcie jednej z nich może prowadzić do błędnego przekonania, że skoro pozew doręczono, to każda wskazana w nim kwota automatycznie należała się już wcześniej. Poniższe wyjaśnienie łączy przepisy obu kodeksów z rzeczywistym rozstrzygnięciem przywołanej sprawy.

1. Najpierw ustal, skąd wynika termin zapłaty

Artykuł 455 k.c. dotyczy sytuacji, w której termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania. Dopiero przy tych założeniach przepis wiąże obowiązek niezwłocznego wykonania z wezwaniem dłużnika. Analizy nie należy więc rozpoczynać od samego pozwu. Najpierw warto sprawdzić dokumenty opisujące zobowiązanie i ustalić, czy wskazują termin oraz warunki zapłaty. Jeżeli tak, wyjaśnienie wymagalności powinno odwoływać się do tych ustaleń. Art. 455 k.c.

Przykładowo, w hipotetycznej sprawie umowa przewiduje zapłatę określonej kwoty 20 listopada. Samo powołanie się na art. 455 k.c. nie wyjaśnia, dlaczego wierzyciel miałby otrzymać ją wcześniej. W innym przypadku dokumenty mogą potwierdzać istnienie zobowiązania, lecz nie wskazywać daty wykonania. Wtedy trzeba zbadać również jego właściwości, a następnie znaczenie wezwania. To dwa różne punkty wyjścia, których nie powinno się mieszać w uzasadnieniu.

Sformułowanie „niezwłocznie” nie oznacza, że omawiany przepis ustanawia dla każdej sprawy jednakowy termin siedmiu albo czternastu dni. Podany przez wierzyciela termin i ustawowe kryterium wymagają odrębnego opisania. Bez ustalenia charakteru świadczenia oraz okoliczności wezwania nie można rzetelnie wskazać początku opóźnienia. Przydatna jest prosta notatka: podstawa należności, źródło terminu, treść żądania i data jego przekazania dłużnikowi. To sposób uporządkowania faktów, a nie dodatkowy wymóg formalny pozwu.

2. Dlaczego liczy się doręczenie pozwu

W sprawie II CSK 581/14 Sąd Najwyższy wskazał, że za wezwanie może być uznane doręczenie pozwanemu pozwu, z którego wynika żądanie spełnienia świadczenia pieniężnego w określonej wysokości. Chodzi zatem o dotarcie tak sformułowanego żądania do dłużnika. Sama data sporządzenia pisma, podpisania go czy wniesienia do sądu nie jest w tej wypowiedzi utożsamiona z doręczeniem. Rozróżnienie ma znaczenie przy opisywaniu kolejności zdarzeń i uzasadnianiu odsetek. Uzasadnienie II CSK 581/14.

Odpowiedź wymaga także sprawdzenia treści pozwu. Wskazana w nim suma powinna odpowiadać temu, czego rzeczywiście żąda powód, a opis faktów powinien wyjaśniać jej pochodzenie. Samo użycie słów „wzywam do zapłaty” nie rozstrzyga problemu, jeżeli nie wiadomo, jakiego świadczenia dotyczą. SN powiązał swoje stanowisko z możliwością określenia wysokości świadczenia i zastosowaniem art. 455 k.c. w konkretnych okolicznościach. Nie sformułował bezwarunkowej reguły dla każdego pozwu o pieniądze.

Dla uporządkowania sprawy warto oddzielnie zapisać datę wniesienia pozwu, datę doręczenia i treść żądania w doręczonym piśmie. Jeżeli później kwota albo jej uzasadnienie się zmieniały, trzeba przedstawić tę zmianę uczciwie, zamiast opisywać końcowe żądanie tak, jakby od początku miało identyczną treść. Taka chronologia pomaga sprawdzić, czy przywołana wypowiedź SN rzeczywiście wspiera stanowisko powoda. Nie zastępuje jednak oceny podstaw i wysokości samej należności.

3. Co rozstrzygnięto w sprawie II CSK 581/14

Przywołując ten wyrok, trzeba przeczytać zarówno ogólną wypowiedź o wezwaniu, jak i jej zastosowanie do rozpoznawanej sprawy. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powódki. Sentencja nie potwierdza więc, że jej stanowisko dotyczące wcześniejszych odsetek zostało uwzględnione. Wybranie samego zdania o doręczeniu pozwu prowadziłoby do pominięcia istotnej części rozstrzygnięcia. Sentencja i uzasadnienie wyroku.

SN zastrzegł, że omawiana zasada działa wtedy, gdy art. 455 k.c. znajduje zastosowanie w okolicznościach sprawy i można w chwili wniesienia pozwu określić wysokość świadczenia dłużnika. Następnie wyjaśnił, dlaczego w rozpoznawanej sprawie sytuacja była bardziej złożona. W toku postępowania rozliczano umowę stron oraz ustalano wartość nieruchomości wpływającą na wysokość należności. Znaczenie miał związek pożyczki z przewłaszczeniem nieruchomości na zabezpieczenie.

Sąd zwrócił również uwagę na istotne podwyższenie zasądzonego świadczenia w wyniku apelacji. Obliczenie tej należności okazało się możliwe dopiero po rozpoznaniu sprawy; nie była ona roszczeniem wywiedzionym pozwem w takim kształcie. Ten fragment ogranicza możliwość automatycznego przeniesienia ogólnej wypowiedzi o wezwaniu na całą ostatecznie przyznaną kwotę. Wyrok nie ustanawia zarazem przeciwnej, równie uproszczonej zasady, że odsetki w każdym sporze należą się dopiero od orzeczenia. Wykorzystując go, należy wykazać podobieństwo istotnych okoliczności, a także wskazać różnice.

4. Oddziel żądanie główne od żądania odsetek

Artykuł 481 § 1 k.c. pozwala wierzycielowi żądać odsetek za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Nie uzależnia tego uprawnienia od poniesienia szkody ani od odpowiedzialności dłużnika za okoliczności, które spowodowały opóźnienie. Nadal trzeba jednak wyjaśnić, dlaczego świadczenie było już wymagalne i od jakiego momentu występowało opóźnienie. Ustalenie samej wysokości długu nie odpowiada jeszcze na oba pytania. Art. 481 k.c.

Osobnego sprawdzenia wymaga rodzaj odsetek. Gdy ich stopa za opóźnienie nie została oznaczona, przepis przewiduje odsetki ustawowe za opóźnienie według sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych. Zawiera też regułę dotyczącą wierzytelności oprocentowanej według stopy wyższej oraz limit odsetek maksymalnych za opóźnienie, wynoszący dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie. Sam wzór ustawowy nie podaje jednej niezmiennej stawki procentowej na wszystkie okresy.

Jeżeli wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej od ustawowych odsetek za opóźnienie, art. 481 § 2 k.c. pozwala żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Trzeba jednak uwzględnić ustawowy pułap: gdy żądana wysokość go przekracza, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. Postanowienie umowy nie może wyłączyć ani ograniczyć tej ochrony, również przez wybór prawa obcego. Dlatego powołanie samego zapisu umownego nie zamyka kontroli prawidłowości rachunku.

W praktycznym zestawieniu można zatem oddzielić należność główną, datę jej wymagalności, początek żądanych odsetek i podstawę przyjętej stopy. Jeśli kwoty wynikają z różnych zdarzeń albo mają odmienne terminy wykonania, nie warto ukrywać tych różnic w jednej nieobjaśnionej dacie. To zalecenie porządkujące rachunek i uzasadnienie, nie twierdzenie, że każde pismo musi zawierać tabelę. Przywołanie art. 481 k.c. nie zastępuje też pokazania, jak do konkretnej daty zastosowano art. 455 k.c. oraz warunki wskazane przez SN.

5. Jak opisać wymagalność w pozwie

Zgodnie z art. 187 § 1 k.p.c. pozew powinien zawierać dokładnie określone żądanie, a w sprawach o zasądzenie roszczenia także oznaczenie daty jego wymagalności. Przepis wymaga wskazania faktów, na których powód opiera żądanie, oraz, w miarę potrzeby, faktów uzasadniających właściwość sądu. Zestawienie tych elementów powinno pozwalać zrozumieć, dlaczego wskazana suma i data odpowiadają opisanej sytuacji. Art. 187 k.p.c.

Ten sam przepis odnosi się do oznaczenia wartości przedmiotu sporu w sprawach o prawa majątkowe, z wyjątkiem sytuacji, gdy przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna. Jednocześnie odsyła do warunków pisma procesowego. Prawidłowe wyjaśnienie wymagalności stanowi więc jeden z elementów pozwu, a nie kompletną kontrolę wszystkich wymagań dotyczących pisma. Podział na żądanie, fakty i daty pomaga sprawdzić ich wzajemną zgodność, lecz sam układ tekstu nie rozstrzyga o zasadności roszczenia.

Przy sporządzaniu uzasadnienia pomocne jest rozdzielenie faktu od wniosku. Przykładowo informacja, że pozwany otrzymał określone pismo w danym dniu, jest elementem chronologii. Wniosek, że miało ono znaczenie wezwania z art. 455 k.c., wymaga odniesienia do jego treści i charakteru zobowiązania. Nie należy przypisywać dokumentowi żądania, którego nie zawiera, ani przedstawiać daty nadania jako potwierdzonej daty otrzymania. Taki porządek ułatwia ocenę, na czym opiera się wywód dotyczący wymagalności.

Artykuł 187 § 1 pkt 3 k.p.c. wymaga ponadto informacji o podjęciu próby mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a gdy takich prób nie było, wyjaśnienia przyczyn ich niepodjęcia. Z samego tego przepisu nie wynika, że w każdej sprawie trzeba wcześniej wysłać identyczne formalne wezwanie. Informacja o próbach porozumienia i kwestia materialnoprawnego wezwania do wykonania zobowiązania mają odrębne znaczenie. Rzetelny opis powinien ujawniać rzeczywisty przebieg kontaktów, bez dopisywania nieodbytych negocjacji czy nieistniejących doręczeń.

6. Brak wcześniejszego wezwania a koszty procesu

Możliwość potraktowania doręczenia pozwu jako wezwania nie usuwa potrzeby osobnego zbadania kosztów. Artykuł 101 k.p.c. przewiduje zwrot kosztów pozwanemu mimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał żądanie pozwu przy pierwszej czynności procesowej. Przepis łączy dwie przesłanki. Uznanie żądania bez zbadania pierwszej z nich nie daje pełnej odpowiedzi; podobnie sama ocena wcześniejszego zachowania nie pozwala pominąć momentu uznania. Art. 101 k.p.c.

Nie można zatem mechanicznie przyjąć, że brak osobnego wezwania zawsze oznacza obowiązek zwrotu kosztów pozwanemu. Trzeba ocenić, czy rzeczywiście nie dał powodu do wytoczenia sprawy, a następnie ustalić jego stanowisko przy pierwszej czynności procesowej. Samo doręczenie pozwu nie przesądza tej oceny. Kwestia, kiedy należało zapłacić, oraz kwestia, czy zachowanie pozwanego uzasadniało skierowanie sprawy do sądu, powinny zostać przedstawione oddzielnie.

Warto więc zachować i uporządkować istniejącą korespondencję, odpowiedzi oraz informacje o próbach wyjaśnienia rozliczeń. Ich treści nie należy sprowadzać do samego wykazu dat. Dla oceny faktów znaczenie może mieć to, czego żądano, jak pozwany odpowiadał i czy stanowiska stron rzeczywiście zostały sobie zakomunikowane. Jest to praktyczna wskazówka dotycząca przedstawienia materiału, a nie twierdzenie, że art. 101 k.p.c. wymienia zamknięty katalog wymaganych dokumentów.

7. Gdy roszczenie staje się wymagalne w toku sprawy

Artykuł 316 § 1 k.p.c. nakazuje sądowi oprzeć wyrok na stanie rzeczy istniejącym w chwili zamknięcia rozprawy. Wprost wskazuje, że zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, iż stało się wymagalne w toku sprawy. To istotne uzupełnienie rozważań o doręczeniu pozwu jako wezwaniu. Przepis pozwala uwzględnić późniejszą wymagalność, lecz nie mówi, że każda dochodzona kwota jest z tego powodu zasadna. Art. 316 k.p.c.

Rozważmy hipotetycznie sprawę, w której powód dochodzi świadczenia bez wcześniej oznaczonego terminu, a doręczony pozew zawiera możliwe do określenia żądanie zapłaty. Jeżeli w jej okolicznościach doręczenie pełni funkcję wezwania i świadczenie staje się wymagalne podczas procesu, art. 316 § 1 k.p.c. wskazuje, że sama ta kolejność nie wyłącza zasądzenia. Nie pozwala to jednak automatycznie żądać odsetek za czas poprzedzający opóźnienie ani pominąć przesłanek kosztowych z art. 101 k.p.c.

Chronologia powinna zatem obejmować także wydarzenia po wniesieniu pozwu. Warto sprawdzić, czy opis żądania nadal odpowiada aktualnym faktom, bez zamazywania wcześniejszego przebiegu sprawy. Artykuł 316 § 2 k.p.c. stanowi również, że rozprawa powinna zostać otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu. Nie jest to podstawa do utożsamiania dowolnej późniejszej informacji z automatycznym rozstrzygnięciem na korzyść jednej strony; przepis mówi o istotnych okolicznościach i ponownym otwarciu rozprawy.

8. Najczęstsze pytania i kontrola przed złożeniem pisma

Czy samo złożenie pozwu w sądzie zastępuje wezwanie?

W omawianym wyroku SN wskazał doręczenie pozwanemu pozwu z żądaniem zapłaty określonej kwoty. Nie utożsamił tego zdarzenia z wniesieniem pisma do sądu. Przy ocenie trzeba zachować również warunki stosowania art. 455 k.c. i możliwość określenia świadczenia w okolicznościach sprawy. Sam stempel wpływu nie wyjaśnia więc całego zagadnienia. II CSK 581/14.

Czy sąd zawsze zasądzi odsetki od dnia doręczenia pozwu?

Nie ma podstaw do takiej bezwarunkowej tezy. Trzeba ustalić wymagalność i opóźnienie, a SN wyraźnie zastrzegł warunki zastosowania przedstawionej zasady. W rozpoznawanej sprawie wskazał znaczenie ustalenia należności dopiero w wyniku rozliczeń i rozpoznania sporu. Przyznanie określonej kwoty nie dowodzi automatycznie prawidłowości każdej wskazanej przez powoda daty odsetek. Uzasadnienie wyroku.

Czy muszę wykazać szkodę, aby żądać odsetek za opóźnienie?

Artykuł 481 § 1 k.c. przewiduje takie odsetki także wtedy, gdy wierzyciel nie poniósł szkody. Nie usuwa to potrzeby wskazania należności pieniężnej i okresu opóźnienia. Roszczenie o odsetki należy też odróżnić od żądania naprawienia szkody na zasadach ogólnych, o którym przepis mówi w związku ze zwłoką dłużnika. Art. 481 k.c.

Czy wygrana co do należności zawsze rozstrzyga koszty?

Artykuł 101 k.p.c. przewiduje sytuację, w której koszty należą się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa. Wymaga jednocześnie braku powodu do wytoczenia sprawy oraz uznania żądania przy pierwszej czynności procesowej. Ocena nie powinna zatrzymywać się na samym fakcie zasądzenia należności ani na samej informacji, że nie wysłano wcześniejszego wezwania. Art. 101 k.p.c.

Co podać, jeżeli nie próbowano wcześniej porozumienia?

Artykuł 187 § 1 pkt 3 k.p.c. wymaga wyjaśnienia przyczyn niepodjęcia mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu. Należy opisać rzeczywistą sytuację. Nie warto zastępować jej nieprawdziwą formułą o bezskutecznych negocjacjach. Informacja ta pozostaje odrębna od uzasadnienia daty wymagalności i skutków konkretnego wezwania do zapłaty. Art. 187 k.p.c.

Lista kontroli żądania i uzasadnienia

  • Ustal, czy termin zapłaty jest oznaczony lub wynika z właściwości zobowiązania.
  • Oddziel datę wniesienia pozwu od daty jego rzeczywistego doręczenia pozwanemu.
  • Sprawdź treść doręczonego żądania oraz podstawę i sposób określenia dochodzonej kwoty.
  • Wyjaśnij datę wymagalności, okres żądanych odsetek i podstawę przyjętej stopy.
  • Opisz rzeczywiste próby porozumienia albo przyczyny, dla których ich nie podjęto.
  • Rozważ łącznie obie przesłanki kosztowe wymienione w art. 101 k.p.c.
  • Przywołując wyrok SN, uwzględnij oddalenie skargi i pełne zastrzeżenia zawarte w uzasadnieniu.